សម្ដេចតេជោ ហ៊ុន សែន គឺជាវរជននយោបាយខ្មែរតែម្នាក់គត់ ដែលបានដោះស្រាយបញ្ហាខ្មែរ ដោយខ្មែរខ្លួនឯង និងដោយមធ្យោបាយសន្តិវិធី

ភ្នំពេញ ៖ សម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នាពេលបច្ចុប្បន្ន គឺជាវរជននយោបាយខ្មែរតែម្នាក់គត់ ដែលបានដោះស្រាយបញ្ហាខ្មែរ ដោយខ្មែរខ្លួនឯង និងដោយមធ្យោបាយសន្តិវិធី ហើយសម្ដេចតែងតែបញ្ជាក់ជាច្រើនលើកច្រើនសាមកហើយថា គ្មានជនបរទេសណា ដែលស្រឡាញ់ខ្មែរជាងខ្មែរស្រឡាញ់ខ្មែរនោះទេ។

នេះជាការកត់សម្គាល់របស់វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកម្ពុជានៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជានៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៏មួយកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៨ ក្នុងឳកាសខួបលើកទី២៧ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា ១៩៩១-២៣ តុលា ២០១៨។

វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិត្យសភាបានរៀបរាប់ថា ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៨ គឺជាខួបលើកទី២៧ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីដំណោះស្រាយនយោបាយរួមមួយ នៃជម្លោះកម្ពុជា ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា “កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស” ដែលត្រូវបានឡាយព្រះហស្តលេខាដោយសម្តេច ព្រះនរោត្តម សីហនុ និងចុះហត្ថលេខាដោយតំណាង១១រូប នៃភាគីជម្លោះកម្ពុជាទាំងបួន និងតំណាងរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសចំនួន១៨ ដែលក្នុងនោះមានតំណាងរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទាំង៥ ដែលជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំចុងក្រោយនៃសម័យប្រជុំទី២ នៃសន្និសីទទីក្រុងប៉ារីស ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១។

វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកម្ពុជាបានអះអាងថា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះ បានប្រសូតចេញពីដំណើរការចរចាសន្តិភាពជាច្រើនលើក និងជាច្រើនទីកន្លែង ដោយចាប់ផ្ដើមពីជំនួបជាប្រវត្តិសាស្ត្ររវាងសម្ដេចព្រះ នរោត្ដម សីហនុ និងសម្ដេចតេជោ ហ៊ុន សែន នៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៨៧ នៅហ្វែរអង់តាដឺន័រ នៃប្រទេសបារាំង ដែលបើកផ្លូវដល់ការចរចាជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់មានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយ ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា ជាឱឡារិកនៅទីក្រុងប៉ារីស ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានយោបាយដ៏ទូលំទូលាយមួយសម្រាប់ការកសាងឡើងវិញ នូវសន្តិភាពក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសជាចំណុចចាប់ផ្ដើម ដែលនាំអោយប្រទេសកម្ពុជាឈានទៅរកការបង្រួបបង្រួមជាតិ និងឯកភាពជាតិ និងការអភិវឌ្ឍ ដោយឈរលើឆន្ទៈខ្មែរគ្រប់ភាគីនិងសុឆន្ទៈរបស់មេដឹកនាំ និងអ្នកនយោបាយ ដើម្បីកសាងប្រទេសឡើងវិញ។ ឆន្ទៈរួមនេះជាសក្ខីភាព និងជាគំរូមួយសម្រាប់ជាដំណោះស្រាយចំពោះសង្គ្រាមស៊ីវិល ដែលកំពុងកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួននៅលើពិភពលោក។ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ក៏ជាមោទនភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់គ្នាផងដែរ ពីព្រោះវាកើតចេញពីឆន្ទៈចង់បង្រួបបង្រួមជាតិខ្មែរតែមួយ ដោយខ្មែរខ្លួនឯង តាមរយៈដំណើរការចរចាដោយសន្តិវិធី។

តាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរហ៊ាននិយាយ និងលើកតម្កើងកេរ្តិ៍ឈ្មោះកម្ពុជាប្រកបដោយមោទនភាពផងដែរថា ជនជាតិខ្មែរ មេដឹកនាំខ្មែរ ក៏ដូចជាប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល បានប្រែក្លាយវប្បធម៌សង្គ្រាម និងប្រទូសរ៉ាយ ទៅជាវប្បធម៌សន្តិភាព ប្រែក្លាយវប្បធម៌ជម្លោះ ទៅជាវប្បធម៌ព្រមព្រាងគ្នា និងប្រែក្លាយវប្បធម៌ប្រឈមមុខ ទៅជាវប្បធម៌ចរចា និងសម្របសម្រួល ដែលស្របទៅនឹងទស្សនៈវិស័យច្បាស់លាស់របស់សម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលជាឥស្សរជនមិនអាចខ្វះបាននៅក្នុងដំណើរការស្វែងរកសន្តិភាពជូនប្រជាជនកម្ពុជា និងប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល។

វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកម្ពុជានៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាបានកត់សម្គាល់ថា សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ ព្រះមហាវីរក្សត្រ នរោត្ដម សីហនុ និងសម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន គឺជាស្ថាបនិក ដ៏សំខាន់បំផុតនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដែលតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ បាននាំឲ្យមានការបោះឆ្នោតជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនាឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលជាការផ្ដល់ឱកាសឲ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរសម្រេចជោគវាសនាជាតិដោយខ្លួនឯង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ របបរាជានិយមដែលមានអាយុកាលជិត២០០០ឆ្នាំហើយ ដែលត្រូវកាត់ផ្តាច់ជាងពីរទសវត្សរ៍ បានរស់ឡើងវិញ ដែលជារឿងដ៏កម្រមួយនៅលើពិភពលោក ហើយស្ថាប័នជាតិសំខាន់ៗ ក៏ត្រូវបានកែសម្រួល និងបង្កើតឡើងឱ្យសមស្របតាមបទប្បញ្ញត្តិនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងស្របតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែងរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។

រយៈពេល២៧ឆ្នាំមកនេះ កម្ពុជាមានការអភិវឌ្ឍលើគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសផ្នែកនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។ កម្ពុជាទទួលបាននូវសន្តិភាពពេញលេញ និងកំពុងដើរលើផ្លូវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស ដែលស្របនឹងវប្បធម៌ និងបរិបទកម្ពុជា។ ការរៀបចំនិយោបាយ និងសន្តិសុខ ក្នុងប្រទេសអោយបានសមស្រប សំដៅធានាដល់ការអភិវឌ្ឍ ត្រូវបានរាជរដ្ឋាភិបាលយកចិត្តទុកដាក់ជាអាទិភាព និងជាបណ្តើរៗ។ កម្ពុជាបានធ្វើសមាហរណកម្មទៅក្នុងតំបន់ និងពិភពលោក និងធ្វើឲ្យកម្ពុជាដណ្ដើមបានមកវិញនូវនីត្យានុកូលភាព និងកិត្យានុភាពដែលបានបាត់បង់ពីអតីតកាល។

កម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលនយោបាយការបរទេសឯករាជ្យ អព្យាក្រឹត មិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីពង្រឹងមិត្តភាព និងសហប្រតិបត្តិការជិតស្និទ្ធជាមួយបណ្តាប្រទេស នៅក្នុងតំបន់ និងជុំវិញពិភពលោក ដោយមិនគិតពីមនោគមវិជ្ជានយោបាយ ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍ស្មើភាព និងមិនជ្រៀតជ្រែកក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុង និងការគោរពនូវឯករាជ្យ អធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដី ដើម្បីផលប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក និងការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច បច្ចេកវិទ្យា និងវេជ្ជសាស្ត្រ នៃប្រទេសនិនិមួយៗ។

រាជរដ្ឋាភិបាលបានដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនជាមួយប្រទេសជិតខាង ដោយអនុលោមតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ច្បាប់ជាតិ ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ និងច្បាប់អន្តរជាតិដទៃទៀត និងស្ថានភាពជាក់ស្ដែងនៃភូមិសាស្ត្រ រួមទាំងផែនទី ដែលបានតម្កល់នៅអង្គការសហប្រជាជាតិ សំដៅធ្វើឱ្យព្រំដែន នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក្លាយជាព្រំដែនសន្តិភាព មិត្តភាព សហប្រតិបត្តិការ និងការអភិវឌ្ឍ។

រាជរដ្ឋាភិបាលមានឆន្ទៈយ៉ាងមុតមាំក្នុងការកែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ កែទម្រង់ច្បាប់ និងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ កែទម្រង់កម្លាំងប្រដាប់អាវុធ កែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ និងកែទម្រង់ដីធ្លី សំដៅលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ និងភាពក្រីក្រ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ រាជរដ្ឋាភិបាលតែងតែចូលរួមសហការយ៉ាងសកម្មជាមួយសហគមន៍អន្តរជាតិ ក្នុងការបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ដើម្បីទប់ស្កាត់ និងប្រឆាំងរាល់សកម្មភាពភេរវកម្ម និងវិទ្ធង្សនាគ្រប់រូបភាព ទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស។

រាជរដ្ឋាភិបាលប្ដូរផ្ដាច់អនុវត្តនូវវិធានការចាំបាច់ទាំងឡាយ សំដៅបង្កើនប្រសិទ្ធភាពការងារ ទប់ស្កាត់ និងបង្ក្រាបបទល្មើសគ្រប់ប្រភេទ ជាពិសេសការជួញដូរ និងការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន ការជួញដូរស្ត្រី និងកុមារអំពើចាប់ជំរិត ឬប្លន់ប្រដាប់អាវុធ ការរំលោភផ្លូវភេទ និងសកម្មភាពល្មើសច្បាប់ផ្សេងៗទៀត ដែលបង្កឲ្យមានការភ័យខ្លាចនៅក្នុងសង្គម និងធ្វើអោយសីលធម៍ធ្លាក់ចុះ។

វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកម្ពុជាបានលើកឡើងទៀតថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នៅក្រោមអគ្គមហាមគ្គុទ្ទេសក៏ ដ៏ឆ្នើមនៃសម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នឹងក្លាយទៅជាប្រទេសមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ ២០៣០ នឹងទៅជាប្រទេសមានចំណូលខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០៥០ ខាងមុខ ស្របតាមចក្ខុវិស័យ នៃការកសាងជាជំហានៗនៅសង្គមកម្ពុជាមួយ ប្រកបដោយសុខសន្តិភាព ស្ថិរភាព សណ្ដាប់ធ្នាប់សង្គម មានការអភិវឌ្ឍ ប្រកបដោយចីរភាព និងសមធម៌ មានកោសិការផ្សារភ្ជាប់គ្នា មានប្រជាជនប្រកបដោយចំណេះដឹងខ្ពស់ និងវប្បធម៌ជ្រៅជ្រះ ហើយមានជីវភាពសមរម្យ និងមានការរស់នៅប្រកបដោយភាពសុខដុមរមនា ទាំងនៅក្នុងសង្គមជាតិ ទាំងនៅក្នុងក្រុមគ្រួសារ។

សមិទ្ធផល ដែលសម្រេចបានក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស កំពុងឆ្លើយតបជាវិជ្ជមានទៅនឹងចរន្តនៃដំណើរវិវត្តន៍ទស្សនទានស្ដីពីវប្បធម៌សន្តិភាពរបស់ពិភពលោក និងគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍សហសវត្សរ៍ ដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋានលើតម្លៃជាសកល ក្នុងការគោរពសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត សេរីភាព យុត្តិធម៌ សាមគ្គីធម៌ ការអត់អោនឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ សិទ្ឋិមនុស្ស ភាតរភាព សមភាព និងការលើកតម្កើងជីវភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ដូច្នេះយើងអាចសន្និដ្ឋានបានថា ប្រជាជនរាជរដ្ឋាភិបាល និងប្រជាជាតិកម្ពុជាទាំងមូលកំពុងដើរនៅលើផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវក្នុងរយៈពេល២៧ឆ្នាំកន្លងមកនេះ។

គិតមកដល់ពេលនេះ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសទីក្រុងប៉ារីសនៅមានតម្លៃ ផ្នែកខាងសីលធម៌ និងជាមរតកប្រវត្តិសាស្ត្រ ប៉ុន្តែគេមិនអាចប្រើជាលិខិតូបករណ៍អន្ដរជាតិ ឬជាឧបករណ៍អូសទាញឲ្យសហគមន៍អន្តរជាតិមកចូលរួមពាក់ព័ន្ធដោះស្រាយបញ្ហាផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា ដែលជារដ្ឋអធិបតេយ្យនោះទេ។ បញ្ហាផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា ត្រូវដោះស្រាយដោយកម្ពុជា ក្រោមច្បាប់ផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា។ សហគមន៍អន្តរជាតិ មិនអាចប្រើលេសសិទ្ធិមនុស្ស និងលិទ្ធប្រជាធិបតេយ្យ ដើម្បីមករំលោភរដ្ឋអធិបតេយ្យមួយនោះទេ។

ជាថ្មីម្ដងទៀត វិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកម្ពុជានៃរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាបានធ្វើការកត់សម្គាល់ប្រកបដោយមោទនភាពថា សម្ដេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន គឺជាវីរជននយោបាយខ្មែរតែម្នាក់គត់ ដែលបានដោះស្រាយបញ្ហាខ្មែរ ដោយខ្មែរខ្លួនឯង ដោយមធ្យោបាយសន្តិវិធី។ ដូចដែលសម្ដេចតែងតែបានបញ្ជាក់ជាច្រើនលើកច្រើនសារមកហើយថា គ្មានជនបរទេសណា ដែលស្រឡាញ់ខ្មែរជាងខ្មែរស្រឡាញ់ខ្មែរនោះទេ។ នេះជាទស្សនវិជ្ជានយោបាយដ៏សំខាន់បំផុត ដែលធ្វើឲ្យមហាគ្រួសារខ្មែរយើងមានការបង្រួបបង្រួម និងផ្សះផ្សាជាតិពិតប្រាកដរហូតមកដល់ពេលនេះ៕